बहुजनवाद

   गेल्या काही वर्षांत फातिमा शेख हे नाव महाराष्ट्रात आणि देशभरात मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आले आहे. शालेय पाठ्यपुस्तके, सामाजिक माध्यमे, विविध सरकारी कार्यक्रम, व्याख्याने आणि लेखांमधून त्यांना “भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका”, “सावित्रीबाई फुले यांच्या सहकारी”, “स्त्रीशिक्षणाच्या अग्रदूत” अशा विशेषणांनी गौरवले जात आहे. अनेक ठिकाणी त्यांच्या नावाने शाळा, पुरस्कार आणि स्मृतिदिन …

   भारतीय समाजजीवनात महापुरुषांचे मूल्यमापन करताना एक गंभीर प्रवृत्ती सातत्याने दिसून येते. ती म्हणजे एखाद्या महापुरुषाच्या विशाल, बहुआयामी आणि परिवर्तनवादी कार्याला एका विशिष्ट सामाजिक, धार्मिक किंवा राजकीय चौकटीत बंदिस्त करण्याची. यामुळे त्या महापुरुषांचे कार्य समजून घेण्याऐवजी त्यांचे वर्गीकरण करण्याची मानसिकता निर्माण होते. परिणामी, त्यांचे व्यापक योगदान समाजाच्या स्मृतीतून हळूहळू पुसले जाते …

   समाजात जेव्हा एखाद्या महामानवाच्या कार्याचे मूल्यमापन केले जाते, तेव्हा अनेकदा एक गंभीर चूक घडताना दिसते. त्या व्यक्तीच्या संपूर्ण जीवनकार्याचा, त्याच्या विचारांचा, समाजकारणाचा, राष्ट्रकारणाचा आणि सांस्कृतिक योगदानाचा विचार करण्याऐवजी त्याला एका विशिष्ट निकषावर मोजण्याचा प्रयत्न केला जातो. विशेषतः आजच्या काळात, अनेकदा एखाद्या महापुरुषाचे मूल्यांकन करताना “त्यांनी दलितांसाठी काय केले?” हा अज्ञानीपणाचा …