अलिकडच्या काही काळात “पंढरपूरचा विठ्ठल म्हणजेच गौतम बुद्ध” असा एक अपप्रचार काही सामाजिक आणि राजकीय विचारप्रवाहांकडून सातत्याने केला जात आहे. या मताच्या समर्थनासाठी वारकरी संतांचे काही निवडक अभंग उद्धृत केले जातात. विशेषतः संत नामदेव, संत एकनाथ, संत तुकाराम आणि संत बहिणाबाई यांच्या अभंगांतील “बौद्ध रूप” या उल्लेखांचा आधार घेऊन विठ्ठल …
Read More »गेल्या काही वर्षांत फातिमा शेख हे नाव महाराष्ट्रात आणि देशभरात मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आले आहे. शालेय पाठ्यपुस्तके, सामाजिक माध्यमे, विविध सरकारी कार्यक्रम, व्याख्याने आणि लेखांमधून त्यांना “भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका”, “सावित्रीबाई फुले यांच्या सहकारी”, “स्त्रीशिक्षणाच्या अग्रदूत” अशा विशेषणांनी गौरवले जात आहे. अनेक ठिकाणी त्यांच्या नावाने शाळा, पुरस्कार आणि स्मृतिदिन …
Read More »भारतीय वैदिक साहित्यामध्ये अनेक मंत्र असे आहेत की, त्यांचा अर्थ समजून घेण्यासाठी केवळ शब्दकोश पुरेसा नसतो; त्यासाठी वेदांची भाषा, त्यातील प्रतीकवाद, तत्त्वज्ञान, व्याकरण, निरुक्त, मीमांसा आणि भाष्यपरंपरा यांचा अभ्यास आवश्यक असतो. वेद हे केवळ ऐतिहासिक किंवा सामाजिक दस्तऐवज नसून, ते काव्य, तत्त्वज्ञान आणि आध्यात्मिक चिंतन यांचा अद्वितीय संगम आहेत. त्यामुळे …
Read More »
भारतात गेल्या काही दशकांत एक विशिष्ट प्रवृत्ती वाढताना दिसते. हिंदू धर्माविषयी चर्चा झाली की अनेकदा महात्मा ज्योतिराव फुले आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या निवडक आणि चुकीच्या विधानांचाच आधार घेतला जातो. विशेषतः सामाजिक माध्यमांवर किंवा राजकीय चर्चांमध्ये त्यांच्या काही उद्धरणांच्या आधारे संपूर्ण हिंदू धर्म, त्याचे ग्रंथ, देवता आणि परंपरा यांना दोषी …
Read More »महाराष्ट्राच्या संतपरंपरेने समाजाला भक्ती, समता, मानवता आणि निसर्गप्रेमाची शिकवण दिली आहे. संतश्रेष्ठ तुकाराम महाराजांनी आपल्या अभंगातून आणि जीवनकार्याद्वारे समाजाला एक नवीन दिशा दिली. आजच्या आधुनिक युगात या संतपरंपरेचा वारसा जपत संतांच्या पवित्र भूमीचे रक्षण करण्यासाठी आपले संपूर्ण आयुष्य समर्पित करणाऱ्या व्यक्तिमत्त्वांमध्ये तुकयाभक्त मधुसूदन पाटील महाराज यांचे नाव विशेष आदराने घेतले …
Read More »महाराष्ट्राची ओळख ही केवळ राजकीय किंवा भौगोलिक सीमांमुळे नाही, तर संतांच्या विचारांनी, वारकरी परंपरेने आणि अध्यात्मिक संस्कारांनी घडलेली आहे. संत ज्ञानेश्वर माऊली, संत नामदेव महाराज, संत एकनाथ महाराज, जगद्गुरु संत तुकाराम महाराज आणि असंख्य संतांनी या भूमीला भक्ती, समता, मानवता आणि निसर्गप्रेमाचे अधिष्ठान दिले. या संतांनी पावन केलेल्या भूमी केवळ …
Read More »
भारतीय संविधानाचा उल्लेख झाला की सर्वप्रथम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, संविधान सभा आणि मसुदा समिती यांची नावे घेतली जातात. कारण आपल्या देशात लोकशाही आहे आणि लोकशाही मध्ये मतपेटीला अधिक महत्व असते त्यामुळे तत्कालीन सरकार द्वारा आंबेडकरांचे नाव समोर आणणे साहजिकच होते. परंतु या सर्व राजकीय डावपेचामध्ये या संविधान निर्मिती प्रक्रियेतील एक …
Read More »भारतीय संस्कृत वाङ्मय हे जगातील सर्वात प्राचीन, समृद्ध आणि तत्त्वज्ञानप्रधान साहित्य मानले जाते. वेद, उपनिषदे, रामायण, महाभारत, स्मृतिग्रंथ, पुराणे आणि विविध दर्शनग्रंथ यांमध्ये मानवी जीवनाच्या अनेक पैलूंवर सखोल विचार मांडलेला आढळतो. परंतु या ग्रंथांचा अभ्यास करण्यासाठी संस्कृत भाषेचे ज्ञान, त्या काळातील सामाजिक परिस्थिती, व्याकरण, शब्दांचे संदर्भानुसार बदलणारे अर्थ आणि प्राचीन …
Read More »इतिहास हा कोणत्याही राष्ट्राच्या सांस्कृतिक, सामाजिक आणि वैचारिक परंपरेचा पाया मानला जातो. तो केवळ भूतकाळातील घटनांची नोंद नसून समाजाला स्वतःची ओळख, मूल्ये आणि भविष्याची दिशा देणारा महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. मात्र, सध्याच्या काळात इतिहासलेखनावर वैचारिक, राजकीय आणि सामाजिक प्रभाव वाढत असल्याने वस्तुनिष्ठतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. काही लेखक, इतिहासकार आणि संशोधक …
Read More »
आजच्या काळात सामाजिक माध्यमांवर आणि सार्वजनिक चर्चांमध्ये काही व्यक्ती भगवान बुद्धांचे नाव घेऊन हिंदू धर्म, हिंदू देवता किंवा सनातन परंपरेवर कठोर टीका करताना दिसतात. त्यामुळे काही हिंदूंमध्येही बुद्धांविषयी नाराजी निर्माण होते आणि त्याचा परिणाम म्हणून भगवान बुद्धांवरच टीका केली जाते. परंतु हा दृष्टिकोन इतिहास, भारतीय संस्कृती आणि स्वतः भगवान बुद्धांच्या …
Read More »
डेक्कन अँगल सत्येन रक्षितो धर्मः