अलिकडच्या काही काळात “पंढरपूरचा विठ्ठल म्हणजेच गौतम बुद्ध” असा एक अपप्रचार काही सामाजिक आणि राजकीय विचारप्रवाहांकडून सातत्याने केला जात आहे. या मताच्या समर्थनासाठी वारकरी संतांचे काही निवडक अभंग उद्धृत केले जातात. विशेषतः संत नामदेव, संत एकनाथ, संत तुकाराम आणि संत बहिणाबाई यांच्या अभंगांतील “बौद्ध रूप” या उल्लेखांचा आधार घेऊन विठ्ठल …
Read More »गेल्या काही वर्षांत फातिमा शेख हे नाव महाराष्ट्रात आणि देशभरात मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आले आहे. शालेय पाठ्यपुस्तके, सामाजिक माध्यमे, विविध सरकारी कार्यक्रम, व्याख्याने आणि लेखांमधून त्यांना “भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका”, “सावित्रीबाई फुले यांच्या सहकारी”, “स्त्रीशिक्षणाच्या अग्रदूत” अशा विशेषणांनी गौरवले जात आहे. अनेक ठिकाणी त्यांच्या नावाने शाळा, पुरस्कार आणि स्मृतिदिन …
Read More »
भारतात गेल्या काही दशकांत एक विशिष्ट प्रवृत्ती वाढताना दिसते. हिंदू धर्माविषयी चर्चा झाली की अनेकदा महात्मा ज्योतिराव फुले आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या निवडक आणि चुकीच्या विधानांचाच आधार घेतला जातो. विशेषतः सामाजिक माध्यमांवर किंवा राजकीय चर्चांमध्ये त्यांच्या काही उद्धरणांच्या आधारे संपूर्ण हिंदू धर्म, त्याचे ग्रंथ, देवता आणि परंपरा यांना दोषी …
Read More »
भारतीय संविधानाचा उल्लेख झाला की सर्वप्रथम डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, संविधान सभा आणि मसुदा समिती यांची नावे घेतली जातात. कारण आपल्या देशात लोकशाही आहे आणि लोकशाही मध्ये मतपेटीला अधिक महत्व असते त्यामुळे तत्कालीन सरकार द्वारा आंबेडकरांचे नाव समोर आणणे साहजिकच होते. परंतु या सर्व राजकीय डावपेचामध्ये या संविधान निर्मिती प्रक्रियेतील एक …
Read More »इतिहास हा कोणत्याही राष्ट्राच्या सांस्कृतिक, सामाजिक आणि वैचारिक परंपरेचा पाया मानला जातो. तो केवळ भूतकाळातील घटनांची नोंद नसून समाजाला स्वतःची ओळख, मूल्ये आणि भविष्याची दिशा देणारा महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. मात्र, सध्याच्या काळात इतिहासलेखनावर वैचारिक, राजकीय आणि सामाजिक प्रभाव वाढत असल्याने वस्तुनिष्ठतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. काही लेखक, इतिहासकार आणि संशोधक …
Read More »
आजच्या काळात सामाजिक माध्यमांवर आणि सार्वजनिक चर्चांमध्ये काही व्यक्ती भगवान बुद्धांचे नाव घेऊन हिंदू धर्म, हिंदू देवता किंवा सनातन परंपरेवर कठोर टीका करताना दिसतात. त्यामुळे काही हिंदूंमध्येही बुद्धांविषयी नाराजी निर्माण होते आणि त्याचा परिणाम म्हणून भगवान बुद्धांवरच टीका केली जाते. परंतु हा दृष्टिकोन इतिहास, भारतीय संस्कृती आणि स्वतः भगवान बुद्धांच्या …
Read More »भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात अनेक क्रांतिकारकांनी आपल्या विचारांनी, त्यागाने आणि पराक्रमाने देशाच्या इतिहासावर अमिट छाप सोडली. त्यापैकी स्वातंत्र्यवीर विनायक दामोदर सावरकर हे अत्यंत प्रभावशाली, परंतु तितकेच वादग्रस्त व्यक्तिमत्त्व मानले जाते. एका बाजूला त्यांना सशस्त्र क्रांतीचे प्रणेते, समाजसुधारक, साहित्यिक आणि दूरदर्शी राष्ट्रवादी म्हणून गौरविले जाते, तर दुसऱ्या बाजूला त्यांच्या काही राजकीय भूमिकांवरून त्यांच्यावर …
Read More »महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि शैक्षणिक इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वांनी आपल्या कार्याने संपूर्ण समाजाचा चेहरामोहरा बदलून टाकला. त्यामध्ये कर्मवीर भाऊराव पाटील यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते. त्यांनी ग्रामीण भागातील गरीब, शेतकरी, कष्टकरी, बहुजन आणि वंचित समाजातील मुलांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात आणण्यासाठी केलेले कार्य अभूतपूर्व मानले जाते. भाऊराव पाटील यांनी शिक्षणाला केवळ नोकरीचे …
Read More »भारतीय संस्कृतीची ओळख ही अध्यात्म, तत्त्वज्ञान, विवेक आणि मानवकल्याणाच्या विचारांमुळे जगभरात निर्माण झाली आहे. हिंदू धर्म हा केवळ कर्मकांडांचा किंवा चमत्कारांचा धर्म नसून तो एक व्यापक जीवनदर्शन आहे. वेद, उपनिषदे, भगवद्गीता, संतवाङ्मय आणि विविध दर्शनग्रंथ यांनी मानवाला आत्मपरीक्षण, विवेक, नैतिकता आणि ज्ञानाचा मार्ग दाखवला आहे. परंतु सध्याच्या काळात हिंदू धर्माच्या …
Read More »भारतीय समाजजीवनात महापुरुषांचे मूल्यमापन करताना एक गंभीर प्रवृत्ती सातत्याने दिसून येते. ती म्हणजे एखाद्या महापुरुषाच्या विशाल, बहुआयामी आणि परिवर्तनवादी कार्याला एका विशिष्ट सामाजिक, धार्मिक किंवा राजकीय चौकटीत बंदिस्त करण्याची. यामुळे त्या महापुरुषांचे कार्य समजून घेण्याऐवजी त्यांचे वर्गीकरण करण्याची मानसिकता निर्माण होते. परिणामी, त्यांचे व्यापक योगदान समाजाच्या स्मृतीतून हळूहळू पुसले जाते …
Read More »
डेक्कन अँगल सत्येन रक्षितो धर्मः