अलिकडच्या काही काळात “पंढरपूरचा विठ्ठल म्हणजेच गौतम बुद्ध” असा एक अपप्रचार काही सामाजिक आणि राजकीय विचारप्रवाहांकडून सातत्याने केला जात आहे. या मताच्या समर्थनासाठी वारकरी संतांचे काही निवडक अभंग उद्धृत केले जातात. विशेषतः संत नामदेव, संत एकनाथ, संत तुकाराम आणि संत बहिणाबाई यांच्या अभंगांतील “बौद्ध रूप” या उल्लेखांचा आधार घेऊन विठ्ठल …
Read More »भारतीय वैदिक साहित्यामध्ये अनेक मंत्र असे आहेत की, त्यांचा अर्थ समजून घेण्यासाठी केवळ शब्दकोश पुरेसा नसतो; त्यासाठी वेदांची भाषा, त्यातील प्रतीकवाद, तत्त्वज्ञान, व्याकरण, निरुक्त, मीमांसा आणि भाष्यपरंपरा यांचा अभ्यास आवश्यक असतो. वेद हे केवळ ऐतिहासिक किंवा सामाजिक दस्तऐवज नसून, ते काव्य, तत्त्वज्ञान आणि आध्यात्मिक चिंतन यांचा अद्वितीय संगम आहेत. त्यामुळे …
Read More »भारतीय सभ्यता, संस्कृती आणि सामाजिक इतिहासाचा अभ्यास करताना काही ग्रंथ असे आढळतात की, त्यांचे मूल्यमापन केवळ धार्मिक किंवा तात्त्विक निकषांवर करता येत नाही. ते ग्रंथ त्यांच्या काळातील सामाजिक संरचना, सत्तासंबंध, नैतिक मूल्ये आणि सांस्कृतिक मानसशास्त्र यांचे प्रतिबिंब बनून समोर येतात. मनुस्मृती हा असाच एक महत्त्वपूर्ण, प्रभावशाली आणि त्याचबरोबर वादग्रस्त ग्रंथ …
Read More »
महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक, साहित्यिक आणि आध्यात्मिक इतिहासात काही व्यक्तिमत्त्वे अशी आहेत की, त्यांचे मूल्यमापन केवळ इतिहासाच्या कालपटावर करता येत नाही; तर ती संपूर्ण समाजाच्या सामूहिक स्मृतीचा आणि सांस्कृतिक अस्मितेचा अविभाज्य भाग बनून जातात. संतश्रेष्ठ श्रीज्ञानेश्वर माऊली हे असेच एक अलौकिक, अद्वितीय आणि कालातीत व्यक्तिमत्त्व आहे. गेली साडेसातशे वर्षे महाराष्ट्राच्या जनमानसावर अधिराज्य …
Read More »
डेक्कन अँगल सत्येन रक्षितो धर्मः