Tag Archives: ऐतिहासिक संशोधन

   गेल्या काही वर्षांत फातिमा शेख हे नाव महाराष्ट्रात आणि देशभरात मोठ्या प्रमाणावर चर्चेत आले आहे. शालेय पाठ्यपुस्तके, सामाजिक माध्यमे, विविध सरकारी कार्यक्रम, व्याख्याने आणि लेखांमधून त्यांना “भारतातील पहिल्या मुस्लिम महिला शिक्षिका”, “सावित्रीबाई फुले यांच्या सहकारी”, “स्त्रीशिक्षणाच्या अग्रदूत” अशा विशेषणांनी गौरवले जात आहे. अनेक ठिकाणी त्यांच्या नावाने शाळा, पुरस्कार आणि स्मृतिदिन …

   भारतीय वैदिक साहित्यामध्ये अनेक मंत्र असे आहेत की, त्यांचा अर्थ समजून घेण्यासाठी केवळ शब्दकोश पुरेसा नसतो; त्यासाठी वेदांची भाषा, त्यातील प्रतीकवाद, तत्त्वज्ञान, व्याकरण, निरुक्त, मीमांसा आणि भाष्यपरंपरा यांचा अभ्यास आवश्यक असतो. वेद हे केवळ ऐतिहासिक किंवा सामाजिक दस्तऐवज नसून, ते काव्य, तत्त्वज्ञान आणि आध्यात्मिक चिंतन यांचा अद्वितीय संगम आहेत. त्यामुळे …

   भारतीय संस्कृत वाङ्मय हे जगातील सर्वात प्राचीन, समृद्ध आणि तत्त्वज्ञानप्रधान साहित्य मानले जाते. वेद, उपनिषदे, रामायण, महाभारत, स्मृतिग्रंथ, पुराणे आणि विविध दर्शनग्रंथ यांमध्ये मानवी जीवनाच्या अनेक पैलूंवर सखोल विचार मांडलेला आढळतो. परंतु या ग्रंथांचा अभ्यास करण्यासाठी संस्कृत भाषेचे ज्ञान, त्या काळातील सामाजिक परिस्थिती, व्याकरण, शब्दांचे संदर्भानुसार बदलणारे अर्थ आणि प्राचीन …

   इतिहास हा कोणत्याही राष्ट्राच्या सांस्कृतिक, सामाजिक आणि वैचारिक परंपरेचा पाया मानला जातो. तो केवळ भूतकाळातील घटनांची नोंद नसून समाजाला स्वतःची ओळख, मूल्ये आणि भविष्याची दिशा देणारा महत्त्वाचा दस्तऐवज आहे. मात्र, सध्याच्या काळात इतिहासलेखनावर वैचारिक, राजकीय आणि सामाजिक प्रभाव वाढत असल्याने वस्तुनिष्ठतेवर प्रश्नचिन्ह निर्माण होत आहे. काही लेखक, इतिहासकार आणि संशोधक …

   ”दादोजी, शिवाजी महाराज आणि सत्य” या शीर्षकाचा राजा पिंपरखेडकर लिखित लेख लोकसत्ता या दैनिकात दिनांक ३१ ऑगस्ट २०१४ रोजी प्रकाशित झाला होता. वस्तुतः तो लेख श्यामसुंदर मुळे लिखित “हिंदवी स्वराज्याचे कारभारी दादोजी कोंडदेव : खंडण आणि मंडण” या पुस्तकाचा परिचयपर लेख होता. या लेखामध्ये लेखकाने दादोजी कोंडदेव यांच्या मार्गदर्शनाखाली छत्रपती …

   छत्रपती शिवाजी महाराज आणि समर्थ रामदास स्वामी यांच्यातील संबंध हा महाराष्ट्राच्या इतिहासलेखनातील अत्यंत चर्चेचा, वादग्रस्त आणि भावनिक पातळीवर चर्चिला जाणारा विषय आहे. विशेषतः “समर्थ रामदास हे शिवाजी महाराजांचे गुरु होते का?” आणि “शिवाजी महाराजांनी समर्थ रामदासांना राज्य अर्पण केले होते का?” या प्रश्नांभोवती गेली अनेक दशके इतिहासकार, चरित्रकार, समाजचिंतक आणि …

   संतश्रेष्ठ तुकाराम महाराजांच्या अभंगसाहित्यात सामाजिक समता, गुणाधिष्ठित मूल्यव्यवस्था, सत्यनिष्ठा आणि अंधश्रद्धाविरोधी प्रखर भूमिका सातत्याने आढळते. तथापि, उपलब्ध तुकाराम गाथेत काही अभंग असे आहेत की, ते तुकोबांच्या एकूण वैचारिक भूमिकेशी विसंगत वाटतात. त्यांपैकी सर्वाधिक चर्चिला जाणारा अभंग म्हणजे – “जरी तो ब्राह्मण झाला कर्मभ्रष्ट । तुका म्हणे श्रेष्ठ तिन्ही लोकी ॥” …

   मराठ्यांच्या इतिहासात छत्रपती शिवाजी महाराजांचे स्थान अद्वितीय आहे. त्यांनी स्थापन केलेले हिंदवी स्वराज्य हे केवळ राजकीय परिवर्तन नव्हते, तर सामाजिक, सांस्कृतिक आणि मानसिक गुलामगिरीविरुद्धचे एक व्यापक आंदोलन होते. शिवाजी महाराजांच्या कार्याचा प्रभाव आणि लोकप्रियता इतकी व्यापक होती की, पुढील काळात अनेक धार्मिक, सामाजिक आणि सांप्रदायिक परंपरांनी त्यांच्याशी स्वतःचा संबंध जोडण्याचा …